Περίληψη

Η λειτουργική ικανότητα αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της ανεξάρτητης διαβίωσης του σύγχρονου ανθρώπου καθώς αντικατοπτρίζει την ικανότητα να διαχειρίζεται, να εκτελεί με αποτελεσματικότητα και με ασφάλεια τις καθημερινές του δραστηριότητες. Επηρεάζει την ποιότητα ζωής του ανθρώπου ενώ η φυσική δραστηριότητα αναγνωρίζεται ως θεμελιώδης προστατευτικός παράγοντας εξυπηρετώντας το σκοπό αυτό. Τις τελευταίες δεκαετίες ο άνθρωπος στρέφεται όλο και περισσότερο σε ασκησιολόγια που ισορροπούν τη φυσική και νοητική κατάσταση δημιουργώντας νέες τάσεις εναλλακτικών μορφών άσκησης που χαρακτηρίζονται ως νου-σώματος. Το Τάι Τσι, ως ήπιας έντασης άσκηση και μορφή αυτοάμυνας, συνδυάζει σωματική κίνηση και πνευματική συγκέντρωση και έχει αναδειχθεί ως μία αποτελεσματική παρέμβαση ιδιαίτερα σε ενήλικες και ηλικιωμένους, προσφέροντας πολυεπίπεδα οφέλη στην γενική τους υγεία. Έρευνες έχουν καταδείξει ότι η άσκηση αυτή συμβάλλει στη βελτίωση της ισορροπίας, στη μείωση του κινδύνου πτώσεων, στην ενίσχυση της καρδιοαναπνευστικής λειτουργίας και στην ανακούφιση από χρόνιους πόνους. Επιπρόσθετα, περιλαμβάνει σημαντικά οφέλη για την ψυχική υγεία, όπως είναι η μείωση του στρες, η βελτίωση συμπεριφορικών παραμέτρων και η ενίσχυση της συνολικής ευεξία. Ως εκ τούτου και ειδικά μετά την πανδημία του Covid 19, επειδή δημιουργείται η ανάγκη σχεδιασμού τέτοιων καινοτόμων προγραμμάτων όχι μόνο για την δια ζώσης εκτέλεση αλλά ακόμα και με τη μορφή υβριδικών ή μεμονωμένα διαδικτυακών συνεδριών για την καλύτερη εξυπηρέτηση των ασκούμενων που βιώνουν περιοριστικές συνθήκες στην καθημερινότητα, δεν υπάρχουν πολλές έρευνες που υποστηρίζουν την αποτελεσματικότητα τους. Λόγω μειωμένης ή έλλειψης προσβασιμότητας σε δομές άσκησης ή λόγω έλλειψης χρόνου εξαιτίας φορτωμένων εργασιακών συνθηκών ο σύγχρονος άνθρωπος φαίνεται να αναζητεί τέτοιες λύσεις που είναι άρτια οργανωμένες και εποπτευόμενες από εξειδικευμένους εκπαιδευτές της άσκησης. Οι περισσότερες μελέτες έχουν επικεντρωθεί σε ηλικιωμένους πληθυσμούς ή σε άτομα με συγκεκριμένες παθολογικές καταστάσεις ενώ περιορισμένες είναι σχετικές έρευνες για την πρόληψη της λειτουργικής φθοράς και την ενίσχυση της φυσικής κατάστασης σε υγιείς ενήλικες. Επιπλέον η υπάρχουσα βιβλιογραφία συχνά εστιάζει σε μεμονωμένους δείκτες, χωρίς να παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τις πολύπλευρες επιδράσεις του Τάι Τσι και αναλύοντας ένα ευρύτερο φάσμα παραγόντων μέσα από μία ολιστική προσέγγιση. Η παρούσα διατριβή έρχεται να καλύψει αυτά τα ερευνητικά κενά, και παρεμβαίνει με την καινοτομία της υβριδικής παρέμβασης απαντώντας στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες ενώ προτάσσει μία πολυδιάστατη αξιολόγηση με την ταυτόχρονη διερεύνηση φυσιολογικών, λειτουργικών και ψυχοκοινωνικών δεικτών. Συγκεκριμένα ο σκοπός αυτής της μελέτης ήταν να αξιολογήσει την επίδραση ενός προγράμματος μικτής παρέμβασης Τάι Τσι Yang στυλ διάρκειας 18 εβδομάδων με δια ζώσης και σύγχρονη διαδικτυακή εξ αποστάσεως και εποπτευόμενη εκπαίδευση στη δυναμική ισορροπία, την ευλυγισία και λειτουργικότητα άνω και κάτω άκρων, την αερόβια ικανότητα, την ποιότητα ζωής, την ποιότητα ύπνου ενώ εξετάστηκαν επιπλέον οι δείκτες της οστικής πυκνότητας, οστικής μάζας του ισχίου και του συνόλου του σώματος και της σύστασης του σώματος ενηλίκων ασκούμενων. Η προσαρμογή του προγράμματος σε εποπτευόμενες διαδικτυακές συνεδρίες μετά από 9 εβδομάδες ζωντανής προπόνησης οφειλόταν στην πανδημία του Covid-19 που επηρέασε εκείνη την περίοδο την παρέμβαση. Δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 19 υγιείς ενήλικες εθελοντές (7 άνδρες και 12 γυναίκες), με μέσο όρο ηλικίας 53.9 ± 6.3 έτη, η οποίοι χωρίστηκαν σε δύο ομάδες παρέμβασης με 8 έμπειρους ασκούμενους στο ΤΤ (± 3 έτη εμπειρίας), μια ομάδα 11 αρχάριων (χωρίς προηγούμενη εμπειρία) και μία ομάδα ελέγχου με 15 υγιείς ενήλικες. Το πρόγραμμα παρέμβασης ΤΤ εκτελέστηκε με προπονήσεις τρεις φορές την εβδομάδα διάρκειας 90 λεπτών εκάστη. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, επίδρασε στατιστικά σημαντικά στη βελτίωση όλων των παραγόντων των λειτουργικών δοκιμασιών, άλλοτε υπέρ της μίας ή της άλλης ομάδας παρέμβασης με τους αρχάριους να υπερτερούν στους περισσότερους υπό εξέταση παράγοντες με έμφαση στη δυναμική ισορροπία και την συμμετρία των άκρων και την ευλυγισία των κάτω άκρων. Η ποιότητα ύπνου παρουσίασε τάσεις βελτίωσης στους έξι από τους επτά παράγοντες για τις ομάδες ΤΤ με την αναβάθμιση τεσσάρων ασκούμενων από την κατηγορία των poor sleepers σε good sleepers σύμφωνα με το δείκτη Global Score και την υποκειμενική ποιότητα ύπνου να βελτιώνεται σημαντικά. Η ποιότητα ζωής ευεργετήθηκε βελτιώνοντας όλους τους παράγοντες με τις πιο σημαντικές σε τέσσερις εκ των εννέα υπό εξέταση μεταβλητών που αφορούν την ψυχική υγεία (περιορισμός ρόλου συναισθήματος και ζωτικότητα) και τη φυσική υγεία (σωματικός πόνος και γενικής υγείας). Η οστική κατάσταση των ασκούμενων δεν παρουσίασε σημαντικές διαφορές στις περιοχές του ισχίου αλλά και τη συνολική πυκνότητα και μάζα του συνόλου του σώματος. Οι μικροδιαφορές ανάμεσα στις ομάδες Τάι Τσι ωστόσο είναι αξιοσημείωτες τονίζοντας μία τάση σταθεροποίησης ή ελάχιστης διαφοράς είτε στη μία ή στην άλλη ομάδα. Η ηλικιακή αντιστοιχία παρουσίασε μικρή αύξηση με διαφορά υπέρ της ομάδας των αρχαρίων ενώ οι δείκτες της σύστασης του σώματος παρουσίασαν άλλοτε σταθερότητα ή ελαφρά επιδείνωση. Ως εκ τούτου συμπεραίνεται μία αξιοσημείωτη επίδραση του υβριδικού παρεμβατικού μοντέλου Τάι Τσι που φάνηκε να ανταποκρίθηκε θετικά και με ευελιξία ακόμη και στις συνθήκες της πανδημίας, βελτιώνοντας τη λειτουργική ικανότητα των ασκούμενων ολιστικά λόγω των πολυδιάστατων μηχανισμών που το χαρακτηρίζουν.